ur. 19 lutego 1922 w Warszawie
zm. 24 kwietnia 2015 r. w Warszawie
Władysław Bartoszewski pseudonim „Ludwik”, „Teofil” polski historyk, publicysta, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny, wykładowca akademicki, polityk oraz dyplomata.
Władysław Bartoszewski urodził się w Warszawie 19 lutego 1922 r. Jego ojciec był jednym z dyrektorów Narodowego Banku Polskiego, matka – urzędniczką miejską.
W wieku ośmiu lat rozpoczął naukę w prywatnym katolickim Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki. W 1937 r. uzyskał tzw. małą maturę i przeniósł się do Liceum Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego. W maju 1939 r. skończył liceum.
Po wybuchu drugiej wojny światowej został pracownikiem Polskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie. Od 22 września 1940 r. do 8 kwietnia 1941 r. Bartoszewski był więźniem Auschwitz (numer obozowy 4427); został uwolniony z obozu w wyniku zabiegów PCK w Międzynarodowym Czerwonym Krzyżu. Od lata 1942 r. uczestniczył w walce przeciwko okupantowi działając w Armii Krajowej i w Delegaturze Rządu na Kraj (Departament Spraw Wewnętrznych).
W latach 1942-1944 współorganizował tajną Radę Pomocy Żydom (kryptonim Żegota). Był współredaktorem podziemnej prasy, działaczem katolickiego Frontu Odrodzenia Polski; uczestniczył w Powstaniu Warszawskim.
Po wojnie Bartoszewski był współpracownikiem Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, a także członkiem PSL „Mikołajczykowskiego”.
Lata powojennej Polski to także trudny okres w życiorysie Bartoszewskiego. Prześladowany przez reżim komunistyczny i skazany pod zarzutem szpiegostwa, od listopada 1946 r. do sierpnia 1954 r. spędził w komunistycznych więzieniach. Został zrehabilitowany w 1955 r.
Współpracował z „Tygodnikiem Powszechnym”. W latach 80. uczestniczył w różnych działaniach opozycyjnych, był m.in. współzałożycielem Towarzystwa Kursów Naukowych i wykładowcą „Uniwersytetu Latającego”, w latach 1974-1985 wykładał historię Polski na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.
Aktywny w okresie tworzenia NSZZ „Solidarność”, internowany od 13 grudnia 1981 do 28 kwietnia 1982 r. W latach 1983-1990 był profesorem gościnnym nauk politycznych na trzech uniwersytetach w RFN: w Monachium, Eichstaett i Augsburgu. Obywatel honorowy Warszawy, Gdyni i Wrocławia, członek honorowy Światowego Związku Żołnierzy AK; odznaczony Orderem Orła Białego (1995), Krzyżem Wielkim RFN (2001), wysokimi odznaczeniami Austrii, Litwy, Estonii, Węgier, Hiszpanii, tytułem „Sprawiedliwy między Narodami Świata” (1963) w Jerozolimie. W 1991 r. został Obywatelem Honorowym Państwa Izrael. < br />W latach 1990-1995 Bartoszewski był ambasadorem RP w Austrii, dwukrotnie był ministrem spraw zagranicznych: od marca do grudnia 1995 r. i ponownie od lipca 2000 do października 2001 r. Był przewodniczącym Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej i Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, a także prezesem Polskiego PEN Clubu.
Władysław Bartoszewski jest autorem około 40 książek na temat historii najnowszej Polski i Europy, w szczególności dotyczących problematyki polsko-niemieckiej i polsko-żydowskiej, m.in. „Ten jest z ojczyzny mojej”, „1859 dni Warszawy”, „Dni walczącej stolicy”, „Moja Jerozolima, mój Izrael”, „Dziennik z internowania”.
Doktor honoris causa uniwersytetów w Warszawie, Wrocławiu, Marburgu, PONO w Londynie, Uniwersytetu Żydowskiego w Baltimore. Laureat Nagrody Herdera (1983) i Nagrody Pokojowej Księgarstwa Niemieckiego (1986), nagrody H.Heinego (1996), R. Guardiniego (1995) i innych.
Podczas obchodów 50. rocznicy zakończenia II wojny światowej jako czwarty w historii obcokrajowiec wygłosił w 1995 r. przemówienie na uroczystym posiedzeniu obu izb parlamentu niemieckiego w Bonn. Życiorys Bartoszewskiego to historia niezłomności charakteru, odwagi i gotowości niesienia pomocy – mówią jego przyjaciele.
Władysław Bartoszewski zmarł 24 kwietnia 2015 r. w Warszawie.
Ważniejsze dzieła:
- „Ten jest z Ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939-1945” (z Zofią Lewinówną), Kraków 1967
- „Warszawski pierścień śmierci 1939-1944”, Warszawa 1967
- „1859 dni Warszawy” Kraków 1974
- „Dni walczącej stolicy. Kronika Powstania Warszawskiego”, Londyn 1984
- „Na drodze do niepodległości”, Paryż 1987
- „Warto być przyzwoitym. Teksty osobiste i nieosobiste”, Poznań 1990
- „Moja Jerozolima, mój Izrael”, Warszawa 2005
- „Dziennik z internowania. Jaworze 15.12.1981 – 19.04.1982”, Warszawa 2006
- „Skąd pan jest? Wywiad-rzeka” (z Michałem Komarem), Warszawa 2006
- „…mimo wszystko. Wywiadu rzeki księga druga” (z Michałem Komarem, Warszawa 2008)
- „Pisma wybrane 1942-1957”, Tom I , Warszawa 2007
- „Pisma wybrane 1958-1968”, Tom II, Warszawa 2007
- „Pisma wybrane 1969-1979”, Tom III, Warszawa 2009
- „Środowisko naturalne. Korzenie” (z Michałem Komarem), Warszawa 2010
- „Życie trudne, lecz nie nudne. Ze wspomnień Polaka w XX wieku” (z Andrzejem Friszkem), Kraków 2010
- „Mój Auschwitz”, Kraków 2010
- „I była dzielnica żydowska w Warszawie” (z Markiem Edelmanem), Warszawa 2010