Grzegorzewska Maria

ur. 8 IV 1888 – Wołucza k. Rawy Mazowieckiej,
zm. 7 V 1967 – Warszawa
polska pedagog specjalizująca się w pedagogice specjalnej, działaczka społeczna

 

• Grzegorzewska Maria – Bibliografia podmiotowa wydawnictw zwartych
• Grzegorzewska Maria – Bibliografia przedmiotowa wydawnictw ciągłych
• Grzegorzewska Maria – Bibliografia przedmiotowa wydawnictw zwartych

 Życie i działalność

Maria Grzegorzewska urodziła się 8 IV 1888 r. w Wołuczy k. Rawy Mazowieckiej jako najmłodsze, szóste dziecko w rodzinie dzierżawcy i administratora majątków ziemskich. W latach 1900–07 pobierała edukację w warszawskich pensjach dla dziewcząt. Po ukończeniu szkoły wyjechała na Litwę gdzie pracowała jako nauczycielka w domach prywatnych. W latach 1909–11 studiowała nauki przyrodnicze w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ciężka sytuacja materialna zmusiła ją do łączenia studiów z pracą. Tutaj dotknęła ja osobista tragedia. Na gruźlicę zmarł jej narzeczony. Po jego śmierci Grzegorzewska pisała m.in. tak: „żyć będę, muszę, ale teraz już tylko praca będzie treścią mojego życia”. Grzegorzewska pozostała niezamężna do końca życia.

Depresja oraz choroba płuc skłoniły ją do przerwania studiów i podjęcia leczenia. W czasie choroby dowiedziała się o Józefie Joteyko i prowadzonym przez nią Międzynarodowym Fakultecie Pedologicznym w Brukseli. Tutaj studiowała pod kierownictwem Joteyki w latach 1913–14. Joteyko, z którą Grzegorzewska zawarła bliską i przyjacielską znajomość, wprowadziła ją w świat nauki, zarówno zapoznając z współczesnymi problemami naukowymi, jak i ułatwiając kontakty z wybitnymi uczonymi tamtej epoki.

Pierwsza wojna światowa przerwała działalność fakultetu. Joteyko i Grzegorzewska wyjechały do Paryża. W 1916 r. Grzegorzewska obroniła na Uniwersytecie Paryskim doktorat poświęcony analizie wrażeń estetycznych dzieci i młodzieży. Pod wpływem wizyty w szpitalu dla upośledzonych umysłowo, niespodziewanie, zaskakując swoje otoczenie, zmieniła swoje zainteresowania. Porzuciła estetykę i zdecydowała się poświęcić pracy z niepełnosprawnymi. „Wyrównywanie krzywd upośledzonych i niedostosowanych stało się nakazem mojego życia.” W 1919 r. wróciła na stałe do Polski. Była założycielką i w latach 1922–60 dyrektorem Państwowego Instytutu Pedagogiki Specjalnej (obecnie Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie); w latach 1930–35 była dyrektorem Państwowego Instytutu Nauczycielskiego w Warszawie. W czasie okupacji brała udział w konspiracyjnej działalności oświatowej, organizowała pomoc prześladowanym Żydom. W czasie powstania warszawskiego była członkiem patrolu sanitarnego na Ochocie. W latach 1957–60 profesor Uniwersytetu Warszawskiego i kierownik pierwszej w Polsce uniwersyteckiej katedry pedagogiki specjalnej. Maria Grzegorzewska zmarła 7 V 1967 r. w Warszawie.

Poglądy pedagogiczne

Grzegorzewska zajmowała się przede wszystkim pedagogiką specjalną, zwłaszcza tyflopedagogiką (edukacją osób niewidomych i niedowidzących) oraz problematyką kształcenia nauczycieli. W swoich badaniach nad psychologią niewidomych zwracała dużą uwagę na zagadnienie kompensacji, którego istotą jest to, iż brak wzroku niewidomi kompensują wyostrzeniem innych zmysłów, co pozwala im się lepiej przystosować do świata ludzi dobrze widzących. Za podstawowy problem kształcenia niewidzących uznała właściwe wykorzystanie zjawiska kompensacji, mające polegać na wykorzystaniu tych narządów, które pomogą tym osobom lepiej funkcjonować. W podobny sposób, jak psychikę niewidomych, ujmowała psychikę głuchych.

Była także autorką metody dydaktyczno-wychowawczej, stosowanej w szkołach specjalnych, zw. metodą ośrodków. Ośrodki pracy miały wyzwalać w dziecku postawę czynną, poszukującą, dać okazję do ujawnienia się dotychczas pozostających w ukryciu cech i własności. Grzegorzewska zwracała szczególną uwagę na funkcje kompensacyjne i rewalidacyjne pracy pedagogicznej z dzieckiem upośledzonym, stworzyła teoretyczne i organizacyjne podstawy systemu szkolnictwa specjalnego w Polsce. W dziedzinie kształcenia nauczycieli Grzegorzewska — idąc za J.W. Dawidem i S. Szumanem — za podstawowy problem uznała osobowość pedagoga. Nauczyciel, zgodnie z tą koncepcją, oddziałuje przede wszystkim własną osobowością. Aby oddziaływanie to było pozytywne, podstawowymi cechami tej osobowości winny być m.in.: miłość, życzliwość i troska. Taką osobowość może ukształtować nauczyciel tylko samodzielnie własnym wysiłkiem poprzez samokształcenie i samowychowanie.

Główne dzieła:

• Struktura psychiczna czytania wzrokowego i dotykowego (1927)
• Psychologia niewidomych (t. 1 1929, rękopis tomu 2 został zniszczony podczas powstania warszawskiego)
• Osobowość nauczyciela (ta monografia również podzieliła los powyższej)
• Listy do młodego nauczyciela (z. 1–3 1947–62),
• Analiza zjawisk kompensacji u głuchych i niewidomych (1959)
• Wybór pism (1964)

Źródło : https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Grzegorzewska-Maria;3908494.html